مقررات ملی ساختمان نقش بسیار مهمی در افزایش ایمنی و حفاظت از جان انسانها در هنگام بروز حوادث، به ویژه حریق، دارد. از جمله این مقررات، ضوابط مربوط به اهمیت راههای خروج است که اطمینان حاصل میکند که تمامی افراد حاضر در یک ساختمان میتوانند به موقع و بدون مانع از ساختمان خارج شوند. در این مقاله، به بررسی دقیق مقررات مرتبط با اهمیت راههای خروج در ساختمانها میپردازیم.
1-2-1-3
براساس ضوابط این مبحث از مقررات ملّی ساختمان، هر بنا، هر بخش از یک بنا و هرساختمانی که از این پس ساخته یا پرداخته شود، باید به راه هاي خروج اصولی، کافی و بدون مانعمجهز گردد، تا درصورت بروز حریق در آن، خروج به موقع یا فرار به هنگام همه متصرفان به راحتیمیسر باشد. به این منظور باید نوع، تعداد، موقعیت و ظرفیت راه هاي خروج در هر بنا با توجه به وسعت و ارتفاع همان بنا، متناسب با ویژگی هاي ساختمان و تصرف، طرح شده و با رعایت تعداد و خصوصیات متصرفان (به ویژه خصوصیات آنهایی که بیش از دیگران در معرض خطر قرار می گیرند)، پیش بینی هاي لازم براي هدایت اشخاص به خارج از بنا و یا مکان هاي امن در داخل بنا صورت گیرد.
2-2-1-3
براي بناهاي موجود که پیش از ابلاغ این مقررات احداث شده و امکان تطبیق با این ضوابط را ندارند، مقررات لازم در آینده تدوین خواهد گردید. و تا آن زمان در صورت بروز ضرورت هاي خاص، از جمله استعلام سازم ان ها و نهادهاي دولتی و عمومی که ملزم به اجراي ضوابط ایمنیهستند، نحوه تامین حداقل راه هاي خروج و حداقل تمهیدات ایمنی مورد نیاز براي بناهاي موجود، با استفاده از کدهاي بین المللی معتبر و با لحاظ نمودن شرایط اجرائی بنا، توسط مقام قانونی مسئول مشخص می شود.
3-2-1-3
هیچ بنا یا ساختمانی نباید به گونه اي جرح و تعدیل شود یا به تصرفی جدید تغییر داده شود که تعداد، عرض، کارایی یا ایمنی خروج هاي آن به مقدار کمتر از آنچه که قبلاً بوده است، یا در این مقررات براي تصرف جدید تصریح شده است، کاهش یابد.
4-2-1-3
تمام تجهیزات ، افزارها، اقدامات و شرایطی که کارایی و عملکرد درست راه هاي خروج را کنترل و تضمین می کنند، باید به نحوي طرح و به کار گرفته شوند که در هیچ مورد، ایمنی جان انسان ها فقط به یک مورد یا وسیله وابسته نشود. از این رو، هرکجا که لازم باشد باید تدابیر اضافی اتخاذ شود تا چنانچه یکی از راه هاي خروج قابل استفاده نبود یا مؤثر واقع نشد، راه دیگري به کار آید.
5-2-1-3
طراحی، ساخت، پرداخت، تجهیز، نگهداري و اداره کردن هر بنا و راه هاي خروج آن باید به گونه اي برنامه ریزي شود که درصورت بروز حریق، متصرفان فرصت کافی براي خروج ایمن داشته باشند و در آتش و دود، گازهاي سمی یا هول و هراس احتمالی گرفتار نشوند و جان و ایمنی انسان ها فداي سهل انگاري و نادیده گرفتن خطرات بالقوه در بنا نگردد.
6-2-1-3
در هر بنا یا ساختمان، خروج ها باید در مکان هایی طرح، ساخته، آراسته و نگهداري شوند که در تمام اوقات تصرف، از تمام نقاط بنا راه خروج آزاد و بدون مانعی در دسترس باشد.
7-2-1-3
در هر بنا یا هر بخش از یک بنا، خروج ها باید تا حد امکان در مکان هایی طرح شوند که متصرفان بتوانند به وضوح آنها را ببینند. در غیر این صورت هر راه منتهی به خروج باید آنچنان که هر متصرف از هر نقطه بنا بتواند به سرعت راه فرار را پیدا کند، به طرزي آشکار و مشخص علامت گذاري شود. همچنین هر مسیر خروج از ابتدا تا انتها باید به گونه اي آراسته و علامت گذاري شود که راه منجر به مکان امن، به روشنی مشخص باشد و متصرفان در پیچ و خم هاي ساختمان و مکان هاي بن بست گرفتار نشوند.
8-2-1-3
استفاده از هرگونه قفل یا وسیله سدکننده در مسیرهاي خروج که احیاناً فرار به موقع را مانع شود، ممنوع است، مگر در برخی از تصرف ها مانند مراکز بازپروري و بهداشت روانی و یا ندامتگاه ها. در این گروه از بناها نیز استفاده از قفل فقط در شرایطی مجاز خواهد بود که مراقبین به طور دائم درحال انجام وظیفه بوده یا تدابیر مؤثري براي خارج کردن متصرفان در مواقع اضطرار اتخاذ شده باشد.
9-2-1-3
در هر بنا یا ساختمان که به دلیل بزرگی ابعاد و اندازه یا ویژگی ها و جزئیات طرح یا مشخصات نوع تصرف، به هنگام بروز حریق در یک بخش، امکان بی خبر ماندن و غافلگیر شدن متصرفان در دیگر بخش ها موجود باشد، باید مطابق ضوابط این مقررات در تمام بنا یا بخش هایی که لازم است، شبکه هاي هشدار و اعلام حریق و سایر تمهیدات ایمنی نصب شود و چنانچه براي گرم کردن فضاهاي داخلی، آب مصرفی و نظایر آن از سوخت هاي فسیلی استفاده شود، نصب سیستم هشداردهنده منوکسیدکربن الزامیست. به کمک این شبکه ها و انجام تمرین هاي منظم فرار از حریق باید این اطمینان حاصل آید که تمام متصرفان در هر نقطه از بنا در همان لحظات اولیه از بروز حریق آگاه شوند و بتوانند در زمان پیش بینی شده بنا را ترك کنند.
10-2-1-3
در طراحی هر بنا، هر بخش از یک بنا یا هر ساختمان، چنانچه راه خروج منحصر به فرد درنظر گرفته شود و به علت ویژگی ابعاد، نوع تصرف یا چگونگی طرح و تنظیم راه خروج این احتمال وجود داشته باشد که درصورت بروز حریق، آن راه با آتش و دود مسدود شود، تأمین راه خروج دیگري به صورت مجزا و دور از مسیر خروج اول الزامی است. این دو مسیر باید طوري طراحی شوند که احتمال آنکه در موقع حریق، هر دو غیرقابل استفاده شوند، به حداقل ممکن کاهش یافته باشد.
رعایت مقررات ملی ساختمان و بهویژه ضوابط مربوط به اهمیت راههای خروج، تضمینکننده ایمنی و سلامت افراد در هنگام بروز حوادث است. این مقررات با هدف کاهش تلفات و آسیبها، طراحی و اجرا میشوند و تمامی مسئولان و مجریان ساخت و ساز باید به دقت از اهمیت راههای خروج پیروی کنند. رعایت این مقررات نه تنها موجب افزایش ایمنی ساختمانها میشود بلکه به اعتماد عمومی نیز کمک میکند.