در صنعت ساخت و ساز، رعایت مقررات ملی ساختمان و اصول ایمنی و طراحی امری حیاتی است که نه تنها به افزایش ایمنی ساکنان کمک میکند، بلکه موجب بهبود کیفیت ساخت و ساز و کاهش خطرات احتمالی نیز میشود. در این مقاله، به بررسی برخی از بندهای مهم مقررات ملی ساختمان و اصول ایمنی و طراحی میپردازیم که برای طراحان و مهندسان ساختمان ضروری است.
61-1-1-3 ظرفیت راه خروج
مقدار عرضی که براي “مجموعه راه خروج” در تمام طول مسیر (با توجه به بار تصرف) درنظر گرفته می شود. در شرایط معمولی حداقل مقدار این عرض 750 میلیمتر است.
رجوع شود به بند 5-1-3.
62-1-1-3 فضاي انتظار
فضاي مشترك و همگانی در بناهاي تجمعی که به منظور سپري کردن اوقات پیش از موعد براي ورود به یک سالن اجتماعات درنظر گرفته می شود.
63-1-1-3 فضاي پناه دهی
فضایی که در مقابل حریق به میزان مشخصی مقاومت می نماید.
64-1-1-3 فضاي ورودی
فضاي مشترك و همگانی در بناها که به منظور کنترل و ایجاد تسهیلات براي ورود و خروج افراد درنظر گرفته می شود.
65-1-1-3 مانع حریق
صفحه یا پرده اي سرتاسري که به صورت قائم (مانند دیوار) یا افقی (مانندسقف) با زمان مشخصی از مقاومت حریق براي جلوگیري از گسترش آتش و دود از فضایی به فضايدیگر به کار گرفته می شود. این صفحات همچنین ممکن است براي حریق بند کردن بازشوها نیزاستفاده شوند.
66-1-1-3 مجزاسازي افقی
فاصله مشخص بین دیوارهاي خارجی بنا تا “مرز مالکیت” یا سایر بناهاي همسایگی، اعم از خصوصی، عمومی و خیابان که به منظور تأمین فضاي باز لازم درنظر گرفته رجوع شود .4-1-3
67-1-1-3 محوطه باز
فضایی که تصرفی در آن صورت نگرفته و به وسیله ساختمان محصور نشده باشد. محوطه باز باید براي جاي دادن متصرفان بنا کافی باشد و اندازه و محل آن به گونه اي باشد که به هنگام بروز حریق، ماموران آتش نشانی و ایمنی بتوانند به آن دسترسی داشته و از آن استفاده برند. محوطه باز باید در تمام اوقات شبانه روز از هرگونه موانع خالی باشد.
68-1-1-3 معبر عمومی
خیابان، کوچه یا موارد مشابهی از کاربرد زمین که به طور دایم در تصرف و استفاده عموم قرار گرفته و اساساً از آن طریق بتوان بدون مانع به سایر قسمت هاي شهر رفت و آمد نمود. عرض و ارتفاع مفید معبر عمومی باید حداقل 3 متر باشد.
69-1-1-3 مقام قانونی مسئول
مقام داراي صلاحیت قانونی و مسئول، سازمان، دفتر یا فردي است که مسئولیت تصویب مصالح، تأسیسات، تجهیزات یا روش ها را به عهده گیرد . مقام داراي صلاحیت قانونی و مسئول که از آن به اختصار مقام قانونی مسئول نام برده می شود، در این مقررات با مفاهیمی گسترده به کار برده شده است، زیرا کارگزاران و نمایندگان صلاحیت دار و تصویب کننده به تناسب مسئولیت هایشان متفاوت هستند.
هرجا که ایمنی همگانی در اولویت قرار داشته باشد، مقام داراي صلاحیت قانونی و مسئول ممکن است به تناسب درجه اهمیت، یک سازمان دولتی مرکزي، استانی یا محلی، مانند مقام قانونی مسئول حفاظت از حریق، سازمان آتش نشانی، اداره یا گروه آتش نشانی، اداره پیشگیري از آتش سوزي، اداره حفاظت و بهداشت کار، شهرداري، اداره بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، اداره بازرسی برق ساختمان ها یا هر گروه و تشکیلات دیگري که داراي اختیار قانونی است، باشد. همچنین اداره بازرسی بیمه مرکزي، اداره ارزیابی و زمان گذاري، یک شرکت بیمه خصوصی و حتی نماینده هریک از نهادهاي فوق می تواند مقام قانونی مسئول باشد. در بسیاري موارد ممکن است صاحب ملک یا نماینده تام الاختیار او نقش مقام قانونی مسئول را به عهده گیرد. در تأسیسات متعلق به دولت، ممکن است اداره ایمنی و حتی یکی از کارمندان اداري نظیر افسر فرمانده یا نگهبان، مقام قانونی مسئول باشد.
مقام قانونی مسئول می تواند به منظور مورد قبول قرار گرفتن مصالح، لوازم، تأسیسات طرح ها یا روش ها، از دستورالعمل ها و استانداردهاي ملّی یا ضابطه هاي مناسب دیگر استفاده کرده و آنها را براي تصویب، مبنا قرار دهد. در نبود چنین استانداردهایی، مقام یاد شده ممکن است مدارکی دال بر مناسب بودن مصالح، تأسیسات، روش ها و نیز کاربرد درست آنها از به کار برنده مطالبه نماید. مقام قانونی مسئول، همچنین ممکن است فهرست ها و برچسب هاي سازمانی را که ارزیابی تولیدات را بر عهده دارد و در موقعیتی است که انطباق اقلام لیست شده را با استانداردهاي مربوطه مشخص می سازد، مورد استناد قرار دهد.
مقام قانونی مسئول می تواند در موارد و شرایطی که تهدیدات حریق، جان انسان ها را به طور حیاتی در معرض خطر قرارمی دهد و درحال حاضر تمهیداتی براي آن ارائه نشده، از مقررات و استانداردهاي معتبر بین المللی استفاده نماید، مشروط برآنکه تناقضی با مقررات این مبحث به وجود نیاورد. در شهرهاي بزرگ مقام قانونی مسئول سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی می باشد. شهرهاي بزرگ توسط وزارت کشور بر حسب جمعیت آنها مشخص گردیده است.
70-1-1-3 منطقه حریق
بخشی از فضاي داخل ساختمان که از اطراف و از سقف و کف به وسیله اعضاي ساختمانی مقاوم حریق محدود شود. منطقه حریق با بررسی و اندازه گیري عرض، طول و ارتفاع حریق احتمالی ارزیابی می شود.
نتیجهگیری
رعایت مقررات ملی ساختمان و اصول ایمنی و طراحی در فرآیند طراحی و ساخت، نه تنها موجب افزایش ایمنی و کیفیت ساختمانها میشود، بلکه از بروز حوادث ناگوار نیز جلوگیری میکند. مهندسان و طراحان ساختمان باید با دقت و آگاهی کامل از این مقررات، بهترین شرایط را برای ساکنان فراهم کنند.